Vogelvrij of vrije vogel?

Hoe om te gaan met de ongemakkelijke noodzaak van samenwerking

 

Na iedere ramp evalueren we wat er beter moet. Brandweer, politie en zorgdiensten hadden beter moeten samenwerken. Bij drama’s in de jeugdzorg blijkt dat betrokken instanties elkaar onvoldoende hebben gevonden. En vrijwel elke parlementaire enquête kent de voor de hand liggende conclusie; partijen hadden eerder informatie moeten delen en beter moeten samenwerken. We leren. En steeds hetzelfde. Samenwerken moet!

Niet alleen tussen, ook ín organisaties is samenwerking de oplossing voor vrijwel iedere serieuze opgave. Niemand is tegen. Toch gebeurt het onvoldoende. Dat komt misschien doordat samenwerking iets ongemakkelijks vergt. Een ziekenhuis kan uitstekende individuele zorg leveren, maar collectieve gezondheid ontstaat vooral door samenwerking met (huis-)artsen en instellingen in de regio. Dat betekent aanpassen, rekening houden met andere belangen, tempo’s, budgetten, taal en gewoonten. En, ook ongemakkelijk, voor je succes afhankelijk worden van een ander. Samenwerken is een ongemakkelijke noodzaak.

Omdat we weten dat het moet, gaan we het organiseren. We tekenen ketens, convenanten en overlegstructuren. We bouwen stuurgroepen, verdelen verantwoordelijkheden en maken afspraken. Ongemerkt maken we zo van samenwerken een verplichting. Je móét afstemmen. Je móét informatie delen. Je móét het gezamenlijke belang dienen. Dat klopt, maar zodra mensen iets móeten zijn ze minder gemotiveerd. En zodra ze naar hun gevoel iets moeten inleveren, gaan ze harder bewaken wat ze hebben.

Echte samenwerking begint aan de andere kant. Niet bij de verplichte structuur of afspraak, maar bij het verlangen naar iets groters dan jezelf. Iets voor elkaar krijgen dat je alleen niet kunt. Dan vormt afhankelijkheid geen bedreiging, maar een mogelijkheid. Niet: wat moeten wij samen? Maar: wat kunnen wij samen dat mij alleen niet lukt?

Het is het verschil tussen ‘vogelvrij’ en ‘vrije vogel’. Beiden zijn vrij, maar vanuit een diametraal andere betekenis. Vogelvrij is onbeschermd en opgejaagd. Een vrije vogel beweegt juist ongedwongen. Veel samenwerking organiseren we als het eerste. Hoezeer we de missie gemeenschappelijk proberen te maken, wordt samenwerking ervaren als opgelegd pandoer. We hebben meer het tweede nodig. Minder samenwerking organiseren als doel op zich maar organiseren dat mensen het willen. Samenwerken is een goed middel als het gezamenlijk resultaat aantrekkelijker is dan (de som van) de eigen verworvenheden.

Deel daartoe verantwoordelijkheden en geef de ruimte om daarnaar te handelen, over grenzen heen. Overtuig elkaar niet vanuit het eigen gelijk maar help elkaar in goede dialoog, nieuwsgierig naar wat de ander kan bijdragen. En beloon wie het geheel verder helpt, ook als dat ten nadele van de eigen toko lijkt.

Samenwerken, niet omdat het moet, maar omdat het oplevert. Dan voelt het niet als inleveren. Vrije vogels moet je niet verplichten hoe te vliegen. Met de goede motivatie vliegen ze in vrijwillige formatie naar de gemeenschappelijke bestemming.

De volgende enquête zal ongetwijfeld opnieuw concluderen dat we beter hadden moeten samenwerken. Misschien willen we er deze keer iets anders van leren? Samenwerken moet niet, maar is aantrekkelijk.

 

 

 

 

Zie meer columns en info over mijn dienstverlening op:

www.theartofthetop.nl  (coaching)

www.kritischevriend.com  (bestuursadvies)

www.interviewdiner.nl  (interviews en moderatie)